Dawne Laliny, zamieszkałe rodziny, ich zajęcia, zwyczaje i genealogia
Hodowla zwierząt, pszczelarstwo, uprawiane rośliny.

Uprawy roślin i hodowla zwierząt (4)




Uprawy i hodowla obejmują:  urawy roli, siewu i pielęgnacii oraz stosowane narzędzia (1),   uprawiane rośliny zbożowe, okopowe i łąkowe (2),   zbiory upraw i stosowane narzędzia od motyki do kombajnu (3),   podstawowe informacje o hodowanych  zwierzętach (4),  hodowlę pszczół w barciach i pasiekach (5) .


Uprawy roślin i narzędzia (1),     uprawiane rośliny (2),    zbiory upraw i narzędzia (3),    hodowla zwierząt (4),   hodowla pszczół (5) .

Hodowla zwierząt


Na pastwisku - MasłowskiW Lalinach z uwagi na niewielką powierzchnię łąk koncentrowano się przede wszystkim na hodowli świń. Poza tym hodowano krowy, owce no i oczywiście drób. Konie hodowano głównie na potrzeby gospodarstwa i na wymianę.Powrót z jarmarku
W starej wsi pastwiska były wspólne a więc bydło wypasano razem z całej wsi przez ogólnych pastuchów, którzy rano zbierali bydło z gospodarstw i na wieczór przypędzali z powrotem.
 Owce hodowano przede wszystkim dla wełny a gęsi dla piór, które darto na pierze i wytwarzano pierzyny i poduszki.
 Wytworzone w gospodarstwie produkty zbywano na jarmarkach, które odbywały się w poniedziałek w Latowiczu, we wtorek w Stoczku i Parysowie, w środę w Garwolinie a w czwartek w Kołbieli. Duże targi odbywały się w Stoczku Łukowskim, szczególnie bydłem i końmi, którymi handlowano z całej środkowo-wschodniej Polski.

Hodowla zwierząt

Chodowla owiec Dawna chodowlaUdomowianie zwierząt trwało tysiące lat i poprzedzało je oswajanie dzikich zwierząt. Łatwiej udomowieniu ulegały zwierzęta stadne. Najwcześniej udomowiono psa ok. 10 tys. lat p.n.e. następnie w kolejnych tysiącleciach: owcę, kozę, bydło domowe, konia, świnię i osła ok. 4 tys. lat p.n.e. Z ptactwa najwcześniej udomowiono gołębia ok 5-4 tys. lat p.n.e. a następnie kurę, gęś i kaczkę ok. 500 lat p.n.e.
Mimo że większość zwierząt hodowlanych udomowiono jeszcze przed naszą erą to do połowy XX w. chów zwierząt odbywał się metodami tradycyjnymi, ekstensywnymi polegającymi na wypasie zwierząt na pastwiskach czy drobiu w gospodarstwach - system przydomowy. Poprawa produkcyjności polegała na odpowiednim doborze zwierząt i poprawie warunków chowu.
Hodowlę twórczą zmierzającą do doskonalenia poszczególnych cech hodowlanych zwierząt zapoczątkowano w drugiej poł. XVIII w. jednak do końca XIX w. opierał się on na intuicji, obserwacji i doświadczeniu. W latach 20-tych XX w. poznanie mechanizmów dziedziczenia zapoczątkowane przez G. Mendla doprowadziło do powstania nowych metod hodowli. W Polsce nowoczesne metody hodowli zaczęły się upowszechniać pod koniec lat 50-tych XX wieku.
W Lalinach jak wspomniano prowadzono głownie chów krów, świń i owiec, a z drobiu powszechnie hodowano kury i rzadziej gęsi na pióra.

Krowa nizinna czarni-biała Budowa krowy Wypas bydła na pastwisku Krowy wypasano na wspólnych pastwiskach, przez pastucha, a po podziale pastwisk każdy w swoim gospodarstwie . W celu ograniczenia swobody poruszania bydło pętano w pęta ze sznurów lub pęta metalowe; dopiero w latach pięćdziesiątych zastosowano łańcuchy do wiązania na pastwisku, a następnie pastuchy elektryczne. W okolicy Lalin hodowano krowy  mleczno-mięsne rasy czarno-białej. W okresie zimowym krowy karmiono sieczką tj. ciętą w sieczkarniach słomą zmieszaną z sianem do której potem dodawano otrąb. Skarmiano również buraki pastewne i ziemniaki. Karmę zadawano w żłobach.
Bydło domowe pochodzi od tura. Żyje ok. 20 lat, dojrzałość płciową osiąga w wieku 6-10 miesięcy a hodowlaną - 15-24 miesięcy. W intensywnej hodowli krowy użytkowane są do wieku 6-8 lat. Ciąża trwa ok. 280 dni i rodzi się 1 cielę. Ciąże bliźniacze stanowią do 2 %. Cykl płciowy zdrowej nie zacielonej jałówki powtarza się co ok. 21 dni. W krajach rozwiniętych dominuje sztuczne unasiennianie.
Pogłowie bydła na świecie liczy ponad 1,2 mld sztuk, najwięcej w Indiach, Ameryce Płd., i USA. W Polsce ok 7 mln szt. a produkcja mleka 12 mln ton i wołowiny 800 tys.ton. Mimo niskiej jednostkowej wydajności, Polska zajmuje 5 miejsce w Europie i 10 w świecie.

koń na pastwisku Kościec konia. Budowa konia. Konie hodowano na potrzeby własne gospodarstwa i używano jako koni roboczych w gospodarstwie do prac polowych i transportu. W zaborze rosyjskim konie zastąpiły woły dopiero w drugiej połowie XIX w i proces ten następował szybko. W Królestwie Polskim w 1856 r. woły stanowiły jeszcze ok. 56 % a w 1899 r. juz tylko 13 % sprzężaju tzn. zwierzęcej siły pociągowej używanej w gospodarstwach rolnych. Konie karmiono sieczką z dodatkiem owsa i sianem.
Istnieje wiele ras i typów konia domowego. Konie żyją  18 do 30 lat (wiek rozpoznaje się po zębach), dojrzałość płciową osiągają w ciągu 12-18 miesięcy, do rozpłodu używane w 3 roku, pełny rozwój organizmu osiągają w 5-6 roku. Ciąża trwa ok. 336 dni i rodzi się 1 źrebię, wyjątkowo 2 (1%). Ogiery zachowują płodność do 16-24 lat. Okres użytkowania roboczego konia trwa od 3 do 20 roku życia.

Owca karmiąca jagnię Owce hodowano w niewielkich ilościach, głownie dla wełny z której wyrabiano odzież i kilimy oraz dla skór z których wyrabiano kożuchy. W okolicy hodowano owcę nizinną polską. W lecie owce wypasano na pastwisku, a w zimie karmiono podobnie jak bydło.
Owce hodowane są na całej kuli ziemskiej. Istnieje wiele ras i typów: wełnisty, mięsny, wełnisto-mięsny, mleczny, smuszkowy (karakuł), kożuchowy. Zależnie od rasy waga dorosłej maciorki wynosi  25-90 kg, tryka 35-150 kg. Dojrzałość płciową owca osiąga w wieku kilku miesięcy, dojrzałość rozpłodową w wieku ok. 18 m-cy, ciąża trwa ok. 5 miesięcy, a okres użytkowania do 6 lat. Rocznie uzyskuje się 1-15 kg wełny. Ostatnio spada zapotrzebowanie na produkty owczarskie i spada pogłowie, które w 2001 r. liczyło nieco ponad miliard szt. a w Polsce 300 tys. szt i w ostatnich 10 latach spadło 10-krotnie.


Świnia karmiąca prosięta
Świnie pierwotnie hodowano półdziko. Lato zwierzęta spędzały na pastwiskach i w lasach żywiąc się pędami, korzeniami i żołędziami, a w zimie przetrzymywano je w prymitywnych pomieszczeniach. Hodowla świń była rozpowszechniona w starożytnej Grecji i Rzymie, później w Europie. Niektóre narody jak Arabowie, Egipcjanie, Żydzi uważali świnię za zwierzę nieczyste i nie spożywali mięsa w związku z tym hodowla świń w świecie jest rozmieszczona nierównomiernie. Szacuje się, że ok. 28 % ludności głównie ze względów religijnych nie spożywa wieprzowiny.
Rozwój hodowli świń rozpoczął się na większą skalę na przełomie XVIII i XIX w. w związku z rozwojem przemysłu i miast i w tym czasie wyhodowano pierwsze szlachetne rasy. W okolicy Lalin dawniej hodowano świnie tłuszczowo - mięsne rasy białej. Po II wojnie zaczęto przechodzić na hodowlę świń mięsnych.
W gospodarskim chowie warchlaki w lecie karmiono zielonkami z dodatkiem otrąb, natomiast tuczniki parowanymi w parnikach ziemniakami z dodatkiem śrut i otrąb. W karmieniu świń wykorzystywano również odtłuszczone mleko i maślankę. Karmę przygotowywano w szaflikach, w których rozcierano ziemniaki tłuczkiem i mieszano z dodatkami, a zadawano karmę w korytach, drążonych  najpierw z pnia drzewa, a później zbijanych z desek.
Elementy półtuszy wieprzowej.Świnia domowa osiąga dojrzałość płciową w wieku 5-6 miesięcy, loszki dopuszcza się do knura po osiągnięciu dojrzałości hodowlanej (rozpłodowej) w wieku 7-8 miesięcy, cykl płciowy (okres międzyrujowy) trwa średnio 21 dni. Cykl rozpłodowy lochy wynosi 5-6  miesięcy i składa się z ciąży (prośność) - średnio 114 dni, karmienie prosiąt (laktacja) - 21-42 dni i jałowienie (zasuszanie) - ok. 5 dni. Od jednej lochy można uzyskać w roku dwa mioty średnio po 10-12 prosiąt, lochy są użytkowane ok. 2 lat.
Prosięta po urodzeniu ważą 1,2-1,5 kg, po 42 dniach ok 10 kg, a 3-miesieczne warchlaki ok 30 kg. Tuczniki ubija sie w wieku 6-8 miesięcy przy masie ciała 100-120 kg. Tuczone lochy osiągają wagę do 300 kg, a knury do 400 kg.
W 2002 r. pogłowie trzody chlewnej na świecie liczyło 941 mln szt, a produkcja wieprzowiny 94 mln ton. Połowa produkcji przypada na Chiny, drugie miejsce zajmuje USA. Produkcja wieprzowiny w Polsce stanowi 2 %.

Kura z kogutem Kury dawniej hodowane były typu ogólnoużytkowego charakteryzujące się dość dobrą nieśnością i dobrym umięśnieniem. Hodowano je w niewielkich stadkach systemem ekstensywnym na podwórkach, a na noc przetrzymywano w kurnikach lub w lecie na gałęziach drzew. Stosowano wylęgi naturalne pod kwoką, Wylęg jaj trwa 21 dni. Paszę stanowiło ziarno zbóż, parowane ziemniaki i pożywienie zbierane przez  kury na podwórku. Kury hodowano głównie dla pozyskiwania jaj, zresztą było takie powiedzenie, że kurę zabijano w przypadku, gdy chory był gospodarz albo chora była kura.

Gęsi Gęsi jak wspomniano hodowano przede wszystkim dla piór z których wyrabiano poduszki i pierzyny. Najbardziej popularną gęsią była gęś biała. Wylęg jaj gęsich w zależności od odmiany trwa od 28 do 32 dni. Jaja gęsie wysiadywały przeważnie kwoki kury. Pożywienie w dużym stopniu stanowiły zielonki.

Maszyny i urządzenia wykorzystywane w hodowli


Sieczkarnia to maszyna do cięcia słomy, siana i zielonek na sieczkę. Sieczkarnie dzielą się na bębnowe i toporowe. W sieczkarniach bębnowych zespół tnący składa się z bębna w postaci wału z 2 tarczami do których są mocowane noże, w sieczkarniach toporowych zespół tnący stanowią noże przymocowane do ramion metalowego koła. Materiał na sieczkę umieszczany jest w korycie i wciągany oraz zgniatany przez dwa walce położone jeden nad drugim. Sieczkarnia napędzana była ręcznie, za pomocą kieratu a później silnika elektrycznego. Obecnie rzadko stosowana.
Parnik to urządzenie do parowania ziemniaków, do bezpośredniego skarmiania lub kiszenia. Parnik na węgiel lub drewno składa się z kotła osadzonego na wspornikach i paleniska z popielnikiem. Kocioł można przechylać do odlewania wody po zakończeniu parowania i wysypywania uparowanych ziemniaków.
Sieczkarnia bębnowa, sieczka i ćwiartka (ceber0 do przenoszenia sieczki Bęben tnący sieczkarni i wałki 
		wciągająco-zgniatające Sieczkarnia toporowa Żłób do zadawania sieczki i karmy sypkiej, 
		raz wyżyj drabina do zadawania siana lub słomy. Parnik do parowania ziemniaków i podgrzewania wody. Szaflik z tłukiem do ubijania ziemniaków. Siekacz do siekania min. buraków.Zgrzebło metalowe do czyszczenia konia.

Powrót do strony głównej

   Uwagi oraz dodatkowe informacje i materiały najlepiej przesyłać bezpśrednio na adres: ksabak@op.pl

   Mapa witryny zawierająca łącza do stron tekstowych