Dawne Laliny, zamieszkałe rodziny, ich zajęcia, zwyczaje i genealogia
Księgi parafialne

Księgi parafialne



Obowiązek prowadzenia ksiąg metrykalnych na ziemiach polskich został wprowadzony w drugiej połowie XVI w. Władze kościelne nakazały spisywanie ochrzczonych, bierzmowanych, zaślubionych i przyjmujących komunię na Wielkanoc. Nieco później nakazano rejestrowanie zmarłych. W XVIII w. zalecono prowadzenie oddzielnych ksiąg chrztów, ślubów i pogrzebów. Wpisy prowadzone były łącznie dla wszystkich miejscowości należących do parafii, w księgach bez podziału na rubryki.
W wyniku rozbiorów archidiecezja lwowska i diecezja przemyska znalazły się w Cesarstwie Austriackim, a diecezja łucka (łucko-żytomierska, obejmująca gubernię kijowską i wołyńską) w Cesarstwie Rosyjskim.
W Cesarstwie Austriackim księgi metrykalne zostały uznane za akta stanu cywilnego uzyskały wiec rangę oficjalnego dokumentu. Prowadzone były w języku łacińskim. W dużych parafiach dla każdej miejscowości prowadzono oddzielną księgę, w małych parafiach jedną, ale wpisy z poszczególnych miejscowości miały być wyraźnie oddzielone.
Księgi starsze prowadzone były w formie opisowej, bez rubryk (np. duchowny pisał: "Dnia piątego maja tysiąc osiemset sześćdziesiątego roku zjawił się u mnie Jan Makowski i okazał dziecię płci męskiej...").   
Później księgi były rubrykowane, z czasem pojawiły się drukowane formularze. Zmienił się też ich charakter. Dotychczasowe księgi chrztów i pogrzebów zastąpiły księgi urodzeń i zgonów. Daty tych wydarzeń podawano przed datami posług religijnych (chrztu i pogrzebu).
W wieku XIX i XX obok łaciny występuje w księgach język polski.
W Latowiczu księgi prowadzono: w latach 1756 - 1825 w języku łacińskim, w latach 1826 - 1869 w języku polskim i w latach 1870 - 1915 w języku rosyjskim.


Liber natorum - księga urodzonych

W księdze takiej znajdują się następujące rubryki:
W lewym górnym rogu strony wpisany jest rok z którego księga pochodzi
Numerus - numer pozycji w księdze (nie zawsze wpisy były numerowane)
Mensis/Natus/Baptisatus - Miesiąc/urodzony/ochrzczony (w tej rubryce podane są daty urodzenia i chrztu)
Numerus domus - numer domu (w miastach podawano nazwę ulicy i nr domu)
Nomen - imię (jeśli są dwa imiona, to często z dopiskiem binomini /dwojga imion/)
Religio/Catholica/Aut Alia religia/katolicka/albo inna (na ogół we właściwej rubryce stawiano ukośną kreseczkę)
Sexus/ Puer/Puella - płeć/chłopiec/dziewczynka (we właściwej rubryce stawiano ukośną kreseczkę)
Thori/Legitimi/Illegitimi - pochodzenie/legalne/nielegalne (we właściwej rubryce stawiano kreseczkę lub określano słownie)
Parentes/Nomen/Conditio - rodzice/ imię/położenie (imiona i nazwiska rodziców i ich zatrudnienie)
Patrini/Nomen/Conditio - rodzice chrzestni/imię/położenie (imiona i nazwiska chrzestnych i ich zatrudnienie)
Pod wpisem (bez oddzielnych rubryk)
Baptizavit - ochrzcił (imię i nazwisko księdza, jego urząd)
Obstetrix - akuszerka (imię i nazwisko kobiety przyjmującej poród)   

Liber Copulatorum - księga zaślubionych

W księdze takiej znajdują się następujące rubryki:
W lewym górnym rogu strony wpisany jest rok z którego księga pochodzi
Numerus - numer pozycji w księdze (nie zawsze wpisy były numerowane)
Mensis - miesiąc (data zawarcia ślubu)
Sponsus - Narzeczony
Numerus domus - numer domu (narzeczonego, niekiedy i narzeczonej)
Nomen - imię (imię i nazwisko narzeczonego, jego zatrudnienie, rodzice)
Religio/Catholica/ Aut Alia - religia/katolicka/albo inna
Aetas - wiek (podawany w latach lub data urodzenia)
Caelebs - nieżonaty /kawaler/ (we właściwej rubryce stawiano kreseczkę)
Viduus - wdowiec (we właściwej rubryce stawiano kreseczkę)
Sponsa - Narzeczona
Caelebs - niezamężna /panna/
Vidua - wdowa
Testes/Nomen/Conditio - świadkowie/imię/położenie (imiona i nazwiska świadków ślubu i ich zatrudnienie)  

Pod aktem adnotacja kto udzielił ślubu (zapisywano tam również terminy zapowiedzi a w przypadku niepełnoletnich informacje o zgodzie rodziców na zawarcie związku małżeńskiego)

Liber Mortuorum - księga zgonów

Numerus - numer pozycji w księdze (nie zawsze wpisy były numerowane)
Dies Mortis/mensis - dzień śmierci/miesiąc (w tej rubryce data zgonu)
Numerus domus
Nomen Mortui - imię zmarłego (imię i nazwisko zmarłej osoby, jej zatrudnienie, stan cywilny)
Religio/Catholica/Aut Alia
Sexus/Masculinus/Feminina - płeć /męska/żeńska
Dies Vitae - dni życia (wiek zmarłego)
Morbus et Qualitas Morbus - choroba /przyczyna zgonu/   

Określenia i wyrażenia

Warto wiedzieć i zapamiętać, że niektóre słowa w zapisach skracano. Np. Obst. to skrócenie od obstetrix - akuszerka. Dotyczy to również łacińskich nazw miesięcy. Są to: Januarius (styczeń), Februarius (luty), Martius (marzec), Aprilis (kwiecień), Maius (maj), Junius (czerwiec), Julius (lipiec), Augustus (sierpień). Te nazwy skracano zwykle do 3-4 początkowych liter.

Począwszy od września możemy spotkać takie zapisy: 7-bris September (wrzesień); 8-bris October (październik); 9-bris November (listopad); 10-bris December (grudzień).
Trzeba zwrócić na to uwagę, by nie zasugerować się, że numer oznacza miesiąc, np. że 7-bris to lipiec.

Najczęściej spotykane w księgach określenia łacińskie to: adolescens - młodzieniec, ambo - obaj, baptizatio - chrzest, baptizatus - ochrzczony, circiter - blisko, około, conjugalis - małżeński, conjugatis - żonaty/zamężna, conjuges - małżonkowie, copulatio - zaślubiny, defunctus/denatus - zmarły, filius - syn, filia - córka, frater - brat, gemini - bliźnięta, illegitimus - nieślubny, infans - dziecko, juvenis - kawaler, laboriosus - pracowity, utrudzony, liberi - dzieci, marita - żona, maritus - mąż, mater - matka, materna - matka chrzestna, matrimonialis - małżeński, matrimonium - małżeństwo/ślub, mensis - miesiąc, mortuus - zmarły, natus - urodzony, niegda - nieżyjący/niegdyś, orphanus - sierota bez ojca, parentes - rodzice, pater - ojciec, patrini - rodzice chrzestni, pupillus - sierota bez matki, quondam - zmarły/niegdyś, relicta - wdowa, relictus - wdowiec, secundo voto - powtórnie zamężna/żonaty, sepultura - pogrzeb, sepultus - pogrzebany/pochowany, soror - siostra, sponsa - narzeczona, sponsus - narzeczony, sponsor fidei - ojciec chrzestny, testis - świadek, uterque - każdy z dwóch, oboje, uxor - żona, uxoratus - żonaty, vidua - wdowa, viduus - wdowiec, virgo - dziewica/panna.

Inne  określenia i wyrażenia to: niegda - nieżyjący/niegdyś, onegdaj - przedwczoraj, semi duorum - półtora roku, dierum 6 -6 dni, mensium 6 - 6 miesięcy, hebdomadorum, ( hebdo ) 6 - 6 tygodni (niedziel), munitus,-a sakramentes - zaopatrzony, -a  w sakramenty.

W dokumentach pisanych w języku rosyjskim należy zwracać uwagę na datę. Na ogół podawane są dwie daty tj. wg kalendarza juliańskiego i gregoriańskiego różniące się o 12 dni i tak: 10 kwiecień wg juliańskiego to 22 kwiecień wg gregoriańskiego, 25 październik jul. to 7 listopad greg. Ponadto przy datach należy zwracać uwagę na fakt, że na początku dokumentu jest podawana data jego sporządzenia natomiast w treści jest podawana faktyczna data urodzin czy śmierci poprzez stwierdzenie, że wczoraj czy onegdaj ( przedwczoraj ) itp. zmarł czy urodził się wymieniony parafianin.

Przykłady aktów urodzenia, ślubu i zgonu z różnych okresów parafii Latowicz.   (kliknij i powiększ)

Akty urodzin: Tomasza Łodygi z 1756 r., Mikołaja Sabak z 1812 r., Józefa Sabak z 1897 r.

Akty zaślubin : Jana Sabak i Katarzyny Kusio z 1764 r., Karola Sabak i Teodozji Wiechetek (Redz.) z 1804 r., Ignacego Sabak i      
                         Wiktorii Rybak z 1906 r.

Akty zgonu : Barbary Sabak z 1774 r., Konstancji Sabak z 1810 r., Klemensa Sabak (Redz.) z 1895 r.

Powrót do strony głównej

   Uwagi oraz dodatkowe informacje i materiały najlepiej przesyłać bezpśrednio na adres: ksabak@op.pl

   Mapa witryny zawierająca łącza do stron tekstowych