Dawne Laliny, zamieszkałe rodziny, ich zajęcia, zwyczaje i genealogia
Przetwórstwo mleka

Wiejskie przetwórstwo (3)




Wiejskie przetwórstwo obejmuje:  przetwórstwo zbóż od omłotów do przerobu w żarnach, młynach i wiatrakach oraz stosowane narzędzia (1),   przerób lnu, konopi i wełny oraz stosowane narzędzia i warsztaty tkackie (2),   przerób mleka w gospodarstwach i mleczarniach (3),   przetwórstwo owoców i warzyw (4), 


Przetwórstwo zbóż i stosowane narzędzia (1),     przerób lnu, konopi i wełny oraz stosowane urządzenia(2),    przerób mleka w domu i wiejskich mleczarniach (3),

    przerób owoców i warzyw (4),  

Przetwórstwo mleka


DojenieSpożycie mleka przez człowieka łączy się z udomowieniem zwierząt a przetwory z mleka (sery, napoje fermentowane) są znane od ok.6 tys. lat. W Polsce spożywa się przede wszystkim mleko krowie, choć w wielu krajach spożywa się także mleko owcze, kozie, bawołów i reniferów.
Mleko krów zawiera 80-90% wody i 20-10% suchej masy; średnio: woda 82,7%, tłuszcz 3,7%, białko 3,5%, laktoza 4,9% i popiół 0,7%. Wartość kaloryczna 100g mleka pełnego wynosi 66 kcal a chudego 36 kcal.
Mleko i jego przetwory stanowiły i nadal stanowią znaczący udział artykułów żywnościowych spożywanych  w gospodarstwach domowych, mimo że jego naturalnym przeznaczeniem jest karmienie małych ssaków.
Poza spożyciem mleka, spożywane są jego przetwory w postaci twarogów, serów, śmietanki i masła.
Mleko po udoju schładzano przechowując w konwiach spuszczanych na łańcuchu do studni.


Naczynie do odciągania śmietanki.Odciągaczka śmietany Konwia 10-cio litrowa Konwia 20-to litrowa


Twaróg (ser twarogowy) otrzymywany jest z ukwaszonego mleka, przy udziale zakwasu, a następnie łagodne podgrzewanie celem oddzielenia serwatki. Dawniej tak przygotowane mleko wlewano do odpowiednich woreczków i wkładano do drewnianych pras różnego typu, celem usunięcia serwatki.
Prasa do sera twarogowegoPrasa do sera twarogowego Prasa do seraPrasa do sera twarogowego

W gospodarstwach na użytek własny śmietanę uzyskiwano w specjalnych bańkach (odciągaczkach) z pionową szybką i kranikiem u dołu, do spuszczania chudego mleka. W wiejskich mleczarniach natomiast stosowano wirówki (centryfugi).
 Masło w gospodarstwie wytwarzano w drewnianych masielnicach pionowych z drewnianym bijakiem, a potem poziomych z obracanymi wewnątrz ażurowymi łopatkami. W wiejskich mleczarniach stosowano masielnice obrotowe z dębowego drewna.
Masło podstawowy produkt otrzymywany z mleka zawiera 73,5-85% tłuszczu a 100g masła to 794 kcal.
Masielnica MasielnicaMasielnica w częściach Masielnica skrzynkowaWnętrze masielnicy skrzynkowej Masielnica klepkowa Masielnica obrotowa Mała masielnica szklana
 
Wirówka (centryfuga) - urządzenie do rozdzielania mieszanin na składniki o różnej gęstości pod wpływem siły odśrodkowej. W Chinach już od X wieku oleju roślinnego nie wyciskano z nasion, lecz odciągano go za pomocą prostych wirówek. Postępy fizyki w połowie XIX wieku wykazały, że przez szybki ruch wirowy można w mieszaninie, np. cieczy, oddzielać lżejsze składniki od cięższych, gdyż te ostatnie będą zajmować położenie jak najdalej od osi obrotu. Na tej zasadzie inżynier szwedzki G. de Laval zbudował w 1878 roku wirówkę do mleka, w celu łatwiejszego oddzielania śmietany. Pierwsze wirówki osiągały prędkość 20 tysięcy obr/min (1923 rok), były to wirówki talerzowe. Poniższe zdjęcia pokazują wirówki talerzowe, a na zdjęciu wirówki stołowej w elementach można zobaczyć elementy "bąka" z talerzami i pływak, który ograniczał wypływ mleka z górnego zbiornika.

Centryfuga stołowaCentryfuga (wirówka) i masielnica Wirówka mleczarska - drugie ujęcieCentryfuga stołowa w elementach.

Mechaniczną dojarkę skonstruowano w USA w 1878 roku. Składa się ona z agregatu pompowego, i aparatu udojowego. Aparat udojowy to: zakładane na strzyki kubki udojowe z komorą podstrzykową i międzyścienną, pulsator zmieniający ciśnienie w komorze międzyściennej 45-60 cykli/min, przewody łączące i bańki.

Powrót do strony głównej

   Uwagi oraz dodatkowe informacje i materiały najlepiej przesyłać bezpśrednio na adres: kazik.sabak@gmail.com

   Mapa witryny zawierająca łącza do stron tekstowych